4 Ağustos 2026 tarihli ve 33330 sayılı Resmî Gazete’de, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından hazırlanan Yerel İklim Değişikliği Eylem Planları ile İl İklim Değişikliği Koordinasyon Kurulları Hakkında Yönetmelik yayımlandı.
Yönetmelik, Türkiye’nin net sıfır emisyon hedefi ve ulusal katkı beyanı doğrultusunda illerde hazırlanacak Yerel İklim Değişikliği Eylem Planlarının temel çerçevesini belirliyor.
Yeni düzenleme yalnızca belediyelerin hazırlayacağı bir planlama belgesi niteliğinde değil. Yönetmelik; sera gazı envanterlerinin hazırlanmasından iklim risklerinin değerlendirilmesine, eylemlerin bütçelendirilmesinden yıllık izleme ve raporlama faaliyetlerine kadar geniş kapsamlı teknik çalışmalar öngörüyor.
Bu nedenle düzenleme, özellikle çevre mühendislerinin yerel iklim politikalarındaki rolünü önemli ölçüde artırabilecek bir mevzuat değişikliği olarak değerlendirilebilir.
Yönetmeliğin Temel Amacı Nedir?
Yönetmeliğin temel amacı; iklim değişikliğine uyum sağlanması ve sera gazı emisyonlarının azaltılması amacıyla il ölçeğinde hazırlanacak Yerel İklim Değişikliği Eylem Planlarına ilişkin idari ve teknik esasları belirlemektir.
Düzenleme kapsamında;
- Yerel iklim değişikliği eylem planlarının hazırlanması,
- Planların karara bağlanması,
- Belirlenen eylemlerin uygulanması,
- Uygulamaların izlenmesi,
- Sonuçların değerlendirilmesi,
- Yıllık raporlama yapılması,
- İl İklim Değişikliği Koordinasyon Kurullarının oluşturulması,
konularında kurumların görev ve sorumlulukları düzenlenmiştir. Yönetmelik, 7552 sayılı İklim Kanunu’nun 7’nci maddesine dayanılarak hazırlanmıştır.
YİDEP Nedir?
YİDEP, Yerel İklim Değişikliği Eylem Planı ifadesinin kısaltmasıdır.
Yönetmeliğe göre YİDEP, her ilde il sınırlarının tamamını kapsayacak şekilde hazırlanacaktır. Plan hazırlanırken yalnızca sera gazı emisyonlarının azaltılması değil, aynı zamanda iklim değişikliğinin mevcut ve gelecekteki etkilerine uyum sağlanması da dikkate alınacaktır.
Planlama sürecinin;
- Katılımcı,
- Bilimsel,
- Bütüncül,
- Veriye dayalı,
- Adil geçiş ilkelerini gözeten
bir yaklaşımla yürütülmesi gerekmektedir.
YİDEP hazırlanırken ulusal, bölgesel ve yerel planlama belgeleri ile daha önce hazırlanmış iklim risk değerlendirmeleri ve tehlike haritaları dikkate alınacaktır. Planların hazırlanmasına, uygulanmasına ve izlenmesine ilişkin ayrıntılı yöntem ise İklim Değişikliği Başkanlığı tarafından yayımlanacak teknik kılavuzla belirlenecektir.
Yerel İklim Değişikliği Eylem Planında Neler Yer Alacak?
Yönetmeliğin 6’ncı maddesine göre hazırlanacak YİDEP belgelerinde dört temel bileşen bulunacaktır.
1. İle Ait Temel Veriler
İlin;
- Coğrafi yapısı,
- Ekolojik özellikleri,
- Demografik yapısı,
- Sosyal ve kültürel özellikleri,
- Ekonomik yapısı,
- İklim özellikleri,
- İklim kaynaklı kayıp ve zararları
hakkında kapsamlı veriler toplanacaktır.
2. İklim Risk Değerlendirmesi
İlin iklim değişikliğinden hangi ölçüde etkileneceği değerlendirilecektir.
Bu kapsamda örneğin;
- Kuraklık,
- Sel ve taşkın,
- Aşırı sıcaklık,
- Orman yangınları,
- Su kıtlığı,
- Kıyı taşkınları,
- Heyelan,
- Tarımsal verim kayıpları,
- Ekosistem bozulmaları
gibi tehlikelerin il üzerindeki etkileri incelenebilecektir.
Yönetmelik belirli bir analiz yöntemini doğrudan tanımlamamakta; kullanılacak teknik usul ve hesaplama yöntemlerini Başkanlık tarafından yayımlanacak teknik kılavuza bırakmaktadır.
3. İl Sera Gazı Envanteri
Her il için insan faaliyetlerinden kaynaklanan sera gazı emisyonlarını ve yutak alanlardaki değişimleri gösteren yıllık sera gazı envanteri hazırlanacaktır.
Envanter sonucunda ilin emisyon azaltım hedefleri belirlenecek ve bu hedeflere ulaşmak için uygulanacak eylemler ortaya konulacaktır.
4. Eylemlerin Uygulama Detayları
Her bir eylem için;
- Sorumlu kurum veya kuruluş,
- Uygulama dönemi,
- İzleme göstergeleri,
- Tahmini bütçe,
- Muhtemel finansman kaynakları
belirlenecektir.
Bu yapı, YİDEP’lerin genel hedeflerden oluşan sembolik belgeler yerine ölçülebilir, bütçelendirilebilir ve izlenebilir planlar olarak hazırlanmasının amaçlandığını göstermektedir.
Çevre Mühendisleri Yönetmeliğin Hangi Aşamalarında Görev Alabilir?
Yönetmelikte çevre mühendisleri adına doğrudan tanımlanmış münhasır bir görev veya imza yetkisi bulunmamaktadır. Bununla birlikte yönetmelikte öngörülen teknik çalışmaların önemli bir kısmı çevre mühendisliği disiplininin çalışma alanlarıyla doğrudan ilişkilidir.
Sera Gazı Envanterlerinin Hazırlanması
İl sera gazı envanterleri hazırlanırken çok sayıda sektörden veri toplanması gerekecektir.
Bu sektörler arasında;
- Elektrik ve enerji tüketimi,
- Sanayi tesisleri,
- Karayolu ulaşımı,
- Atık yönetimi,
- Atık su arıtma tesisleri,
- Tarım ve hayvancılık,
- Arazi kullanımı,
- Orman ve diğer yutak alanlar
yer alabilir.
Çevre mühendisleri bu süreçte faaliyet verilerinin toplanması, emisyon kaynaklarının sınıflandırılması, emisyon faktörlerinin uygulanması, belirsizliklerin değerlendirilmesi ve envanter raporlarının hazırlanması çalışmalarında görev alabilir.
İklim Risk Değerlendirmelerinin Yapılması
İklim risk değerlendirmeleri yalnızca meteorolojik verilerin incelenmesinden oluşmaz. Bir tehlikenin altyapı, su kaynakları, halk sağlığı, atık yönetimi, tarım, sanayi ve ekosistemler üzerindeki etkilerinin de değerlendirilmesi gerekir.
Çevre mühendisleri özellikle;
- Su kaynaklarının iklim değişikliğine karşı kırılganlığı,
- İçme suyu temin sistemleri,
- Atık su ve yağmur suyu altyapısı,
- Düzenli depolama sahaları,
- Taşkın ve sızıntı suyu riskleri,
- Sanayi tesislerinin iklim dayanıklılığı,
- Kuraklık ve su verimliliği,
- Ekosistem üzerindeki baskılar
konularında teknik analizler gerçekleştirebilir.
Azaltım Eylemlerinin Belirlenmesi
Sera gazı emisyonlarını azaltmaya yönelik eylemler hazırlanırken çevre mühendislerinin teknik katkısı önem kazanacaktır.
Örnek eylem alanları şunlardır:
- Atıkların kaynağında ayrı toplanması,
- Organik atıkların düzenli depolamadan uzaklaştırılması,
- Metan gazının kontrolü ve enerji üretiminde kullanılması,
- Atık su arıtma tesislerinde enerji verimliliği,
- Arıtılmış atık suyun yeniden kullanılması,
- Yenilenebilir enerji uygulamaları,
- Sanayide kaynak verimliliği,
- Su kayıp ve kaçaklarının azaltılması,
- Döngüsel ekonomi uygulamaları,
- Karbon yutak alanlarının korunması.
İzleme Göstergelerinin Oluşturulması
YİDEP’lerde yer alan her eylemin izleme göstergeleri bulunmalıdır.
Çevre mühendisleri tarafından geliştirilebilecek göstergeler arasında;
- Kişi başına düşen sera gazı emisyonu,
- Düzenli depolamaya gönderilen atık miktarı,
- Geri kazanılan atık oranı,
- Yeniden kullanılan arıtılmış atık su miktarı,
- Atık su arıtma tesislerinin enerji tüketimi,
- Belediye hizmetlerinde yenilenebilir enerji oranı,
- Su kayıp ve kaçak oranı,
- Korunan veya artırılan yutak alan miktarı
gibi ölçülebilir veriler yer alabilir.
Belediyeler Açısından Yeni Dönem
Yönetmeliğe göre YİDEP, valinin koordinasyonunda hazırlanacaktır.
Büyükşehir bulunan illerde planın hazırlanmasından büyükşehir belediyesi; diğer illerde ise il belediyesi ve il özel idaresi birlikte sorumlu olacaktır. İlgili kamu kurumları, üniversiteler, meslek kuruluşları, özel sektör ve diğer paydaşlar da sürece katılabilecektir.
Taslak YİDEP’in uygulama döneminden önceki yılın 1 Ekim tarihine kadar İl İklim Değişikliği Koordinasyon Kuruluna sunulması ve kurul tarafından kural olarak bir ay içerisinde karara bağlanması gerekmektedir. Karara bağlanan planlar E-YİDEP sistemine girilecek ve İklim Portal üzerinden kamuoyuyla paylaşılacaktır. Planlar beş yılda bir güncellenecektir.
Bu düzenleme, belediyelerin iklim değişikliği çalışmalarını dönemsel projeler olmaktan çıkararak kurumsal planlama, yatırım ve performans izleme süreçlerine dahil etmektedir.
Belediyelerde Çevre Mühendisi İhtiyacı Artabilir
Yönetmelik doğrudan yeni kadro ihdası yapmamaktadır. Ancak belediyelere verilen görevlerin teknik kapsamı dikkate alındığında;
- İklim değişikliği birimleri,
- Sıfır atık ve atık yönetimi müdürlükleri,
- Çevre koruma ve kontrol müdürlükleri,
- Su ve kanalizasyon idareleri,
- Strateji geliştirme birimleri,
- Enerji yönetim birimleri,
- Proje ve hibe birimleri
bünyesinde çevre mühendisi ihtiyacının artması beklenebilir.
Bu değerlendirme, yönetmelikte açıkça belirtilen bir istihdam zorunluluğu değil; getirilen teknik görevlerin niteliğine dayalı mesleki bir öngörüdür.
Yıllık İzleme ve Raporlama Yükümlülükleri
Yönetmelik, YİDEP’in yalnızca hazırlanmasını değil, her yıl izlenmesini de zorunlu hale getirmektedir.
Büyükşehirlerde büyükşehir belediyeleri, diğer illerde il belediyeleri tarafından;
- Bir önceki yıla ait iklim risk verileri,
- İki önceki yıla ait il sera gazı envanteri,
- Bir önceki yılın eylem gerçekleşme sonuçları
her yıl 30 Haziran tarihine kadar E-YİDEP’e girilecektir.
İzleme sonuçları İl İklim Değişikliği Koordinasyon Kurulu tarafından değerlendirilecek ve değerlendirme raporu 31 Ekim tarihine kadar sisteme yüklenecektir.
Bu takvim, belediyelerde sürekli veri üretimi ve düzenli raporlama yapılmasını gerektirmektedir. Dolayısıyla yalnızca plan hazırlama döneminde çalışan geçici ekipler yerine, yıl boyunca veri toplayan ve performansı takip eden kalıcı teknik yapılanmalara ihtiyaç duyulabilir.
İl İklim Değişikliği Koordinasyon Kurulları Nasıl Oluşturulacak?
Her ilde vali başkanlığında İl İklim Değişikliği Koordinasyon Kurulu kurulacaktır.
Kurulda;
- Bakanlıkların il veya bölge temsilcileri,
- Belediyeler,
- İl özel idareleri,
- Devlet Su İşleri,
- Meteoroloji Genel Müdürlüğü,
- Orman Genel Müdürlüğü,
- Karayolları Genel Müdürlüğü,
- Kalkınma ajansları,
- Ticaret ve sanayi odaları,
- Üniversiteler,
- Meslek kuruluşları,
- Sivil toplum kuruluşları
gibi çok sayıda paydaş yer alabilecektir.
Ayrıca kurul altında belirli konularla ilgili çalışma grupları oluşturulabilecektir. Bu çalışma gruplarına kamu kurumları, akademik kuruluşlar, meslek kuruluşları, özel sektör temsilcileri ve uzman kişiler katılabilecektir.
Bu hüküm, çevre mühendislerinin yalnızca belediye çalışanı veya danışman olarak değil; meslek odaları, üniversiteler, kamu kurumları ve özel sektör temsilcileri aracılığıyla da YİDEP süreçlerine katılabilmesine imkân sağlayabilir.
Çevre Mühendisleri İçin Öne Çıkan Mesleki Fırsatlar
Yeni düzenleme çevre mühendisleri açısından çeşitli uzmanlık alanlarını ön plana çıkarabilir.
Karbon ve Sera Gazı Uzmanlığı
İl sera gazı envanterlerinin yıllık olarak hazırlanacak olması, karbon hesaplama ve emisyon raporlama alanında yetkin çevre mühendislerine duyulan ihtiyacı artırabilir.
İklim Risk ve Kırılganlık Analizi
İklim tehlikelerinin altyapı, su kaynakları, ekosistemler ve yerleşimler üzerindeki etkilerinin değerlendirilmesi ayrı bir uzmanlık alanı haline gelebilir.
Coğrafi Bilgi Sistemleri
Tehlike haritalarının hazırlanması, emisyon kaynaklarının mekânsal olarak gösterilmesi ve iklim risklerinin ilçe veya mahalle ölçeğinde analiz edilmesi, Coğrafi Bilgi Sistemleri bilgisine sahip çevre mühendislerini öne çıkarabilir.
İklim Finansmanı ve Proje Yönetimi
YİDEP eylemlerinde bütçe ve muhtemel finansman kaynaklarının belirtilmesi zorunludur. Bu nedenle ulusal ve uluslararası fonlara proje hazırlama, fizibilite oluşturma ve yatırım önceliklendirme becerileri önem kazanacaktır.
Çevresel Veri Yönetimi
E-YİDEP ve İklim Portal sistemlerine düzenli veri girişi yapılacak olması; veri doğrulama, kalite kontrol, gösterge geliştirme ve dijital raporlama alanlarında yeni görevler doğurabilir.
Çevre Mühendislerinin Kendilerini Geliştirmesi Gereken Alanlar
Yönetmeliğin oluşturacağı çalışma alanlarından yararlanmak isteyen çevre mühendislerinin aşağıdaki konularda mesleki kapasitelerini geliştirmeleri faydalı olacaktır:
- Kurumsal ve bölgesel sera gazı envanteri hazırlama,
- Emisyon faktörleri ve karbon hesaplama yöntemleri,
- İklim risk ve kırılganlık analizi,
- İklim değişikliğine uyum planlaması,
- Coğrafi Bilgi Sistemleri,
- Çevresel veri analizi,
- İstatistiksel değerlendirme,
- Enerji ve kaynak verimliliği,
- Su yönetimi ve kuraklık planlaması,
- Atık sektöründe metan emisyonlarının hesaplanması,
- Proje bütçelendirme ve finansman,
- İzleme ve değerlendirme sistemleri,
- Teknik raporlama,
- Kamu ihale ve danışmanlık süreçleri.
Özellikle yayımlanacak teknik kılavuz, YİDEP çalışmalarında kullanılacak yöntemlerin belirlenmesi bakımından kritik olacaktır. Çevre mühendislerinin teknik kılavuzu ve Başkanlık tarafından geliştirilecek karar destek araçlarını yakından takip etmesi gerekecektir.
Özel Sektör ve Danışmanlık Firmaları Nasıl Etkilenecek?
Yönetmelik, YİDEP’in belediyeler tarafından hazırlanabileceği gibi hazırlatılabilmesine de imkân vermektedir. Bu hüküm, yerel yönetimlerin ihtiyaç duyması halinde dışarıdan teknik danışmanlık hizmeti alabilmesinin önünü açmaktadır.
Bu kapsamda çevre danışmanlık firmaları, mühendislik şirketleri ve üniversiteler;
- İl sera gazı envanteri hazırlanması,
- İklim risk değerlendirmesi,
- Paydaş analizi,
- Tehlike haritalarının hazırlanması,
- Azaltım ve uyum eylemlerinin belirlenmesi,
- İzleme göstergelerinin geliştirilmesi,
- Finansman kaynaklarının araştırılması,
- YİDEP dokümanının hazırlanması,
- Eğitim ve kapasite geliştirme çalışmaları
gibi hizmetler sunabilir.
Ancak hazırlanacak çalışmaların içeriği, yöntemi ve teknik yeterlilik şartları Başkanlığın yayımlayacağı teknik kılavuz ve ilgili ihale dokümanlarına göre şekillenecektir.
Kurumlar Veri Paylaşmakla Yükümlü Olacak
İlde faaliyet gösteren kurum ve kuruluşlar, kendi görev alanları kapsamında YİDEP’te yer alan eylemleri dikkate almak ve sorumlu oldukları eylemleri uygulamakla yükümlüdür.
Ayrıca YİDEP’in hazırlanması ve izlenmesi süreçlerinde kendilerinden talep edilen bilgi, belge ve verileri ilgili mevzuat çerçevesinde paylaşmaları; gerektiğinde bu verileri E-YİDEP sistemine girmeleri gerekecektir.
Bu hüküm çevre mühendisleri açısından veri koordinasyonu görevini önemli hale getirmektedir. Çünkü sera gazı envanteri hazırlanabilmesi için enerji, ulaşım, atık, sanayi, tarım ve arazi kullanımı gibi farklı alanlardan gelen verilerin ortak bir metodoloji içerisinde birleştirilmesi gerekir.
Yönetmelikte Belirlenen Kritik Tarihler
Yönetmelikte geçiş süreci için iki önemli tarih belirlenmiştir.
31 Aralık 2026
Her ilde İl İklim Değişikliği Koordinasyon Kurulunun en geç 31 Aralık 2026 tarihine kadar kurulması gerekmektedir.
31 Aralık 2027
İlk Yerel İklim Değişikliği Eylem Planının 2028-2032 dönemini kapsaması ve en geç 31 Aralık 2027 tarihine kadar İl İklim Değişikliği Koordinasyon Kurulu tarafından karara bağlanması gerekmektedir.
Bakanlık, gerekli görmesi halinde bu süreyi bir yıla kadar uzatabilecektir. Daha önce il ölçeğinde iklim eylem planı hazırlamış olan illerin de mevcut planlarını yeni yönetmeliğe uygun hale getirmesi gerekecektir.
Bu takvim dikkate alındığında, 2026 yılının ikinci yarısı ile 2027 yılı çevre mühendisleri, belediyeler, akademik kuruluşlar ve danışmanlık firmaları açısından yoğun bir hazırlık dönemi olabilir.
Yönetmeliğin Çevre Mühendisliği Mesleğine Muhtemel Etkileri
Yeni yönetmeliğin çevre mühendisliği mesleğine etkileri beş temel başlıkta değerlendirilebilir:
- Yerel yönetimlerde iklim uzmanlığı ihtiyacı artabilir.
- Sera gazı envanteri hazırlama önemli bir çalışma alanına dönüşebilir.
- Çevresel veri toplama ve doğrulama süreçleri kurumsallaşabilir.
- İklim değişikliği danışmanlığı alanında yeni hizmet talepleri oluşabilir.
- Atık, su, enerji ve iklim politikaları daha bütünleşik şekilde yürütülebilir.
Bununla birlikte yönetmelik, çevre mühendislerine otomatik veya münhasır bir yetki tanımamaktadır. Mesleki kazanımların somut hale gelmesi; hazırlanacak teknik kılavuzlara, belediyelerin kurumsal yapılanmasına, ihale şartnamelerine ve ilgili kurumların personel politikalarına bağlı olacaktır.
Sonuç
Yerel İklim Değişikliği Eylem Planları ile İl İklim Değişikliği Koordinasyon Kurulları Hakkında Yönetmelik, Türkiye’de yerel iklim yönetiminin kurumsallaştırılması bakımından önemli bir düzenlemedir.
Yönetmelikle birlikte her il için;
- İklim risklerinin değerlendirilmesi,
- Sera gazı envanterinin hazırlanması,
- Emisyon azaltım hedeflerinin belirlenmesi,
- Uyum eylemlerinin geliştirilmesi,
- Bütçe ve finansman kaynaklarının gösterilmesi,
- Yıllık izleme ve raporlama yapılması
gerekecektir.
Bu çalışmaların büyük bölümü çevre mühendislerinin eğitim ve uzmanlık alanlarıyla doğrudan ilişkilidir. Dolayısıyla çevre mühendisleri; belediyelerde, kamu kurumlarında, üniversitelerde, meslek kuruluşlarında ve özel danışmanlık firmalarında YİDEP süreçlerinin önemli teknik paydaşlarından biri olabilir.
Önümüzdeki süreçte en kritik gelişme, İklim Değişikliği Başkanlığı tarafından yayımlanacak teknik kılavuz olacaktır. Çevre mühendislerinin bu kılavuzu takip ederek sera gazı hesaplama, iklim risk analizi, veri yönetimi ve iklim finansmanı konularındaki yetkinliklerini geliştirmesi mesleki açıdan önemli avantaj sağlayacaktır.
GÜNCEL ÇEVRE MEVZUATINA ULAŞMAK İÇİN TIKLAYINIZ.
NOT: İnteraktif Dijital Ajandamızı kullanan üyelerimiz için ilgili bölümlerin güncellemesi yapılmıştır. Bilginize...
İnteraktif Dijital Ajandamızın 2026 Versiyonu yayında; Sipariş için; https://www.shopier.com/cevremuhendisi
Yorum yapabilmek için üye olmanız gerekmektedir.